Yöneylem Araştırması Nedir?
Yöneylem araştırması (Operations Research); belirli kısıtların olduğu bir durumda, belirli bir amaca yönelik en uygun çözümün bulunması için geliştirilmiş bir yöntemdir.
Yöneylem araştırması; bir organizasyon içinde operasyonların koordinasyonu ve yürütmesi ile ilgili dünyanın gerçek karmaşık sorunları için fikir üretmede matematiksel modelleme, istatistik ve algoritma gibi bilimsel yöntemleri kullanan disiplinlerarası bir bilimdir. Organizasyonun doğası maddi değildir. Soruna bilimsel olarak en uygun çözümü sağlamak için bu bilimi kullandıktan sonraki hedef organizasyonun performansını iyileştirmek ve optimize etmektir.
Yöneylem araştırmasının en önemli amacı; bir organizasyon için imkanlar dahilinde optimal sonuç verecek kararları vermektir.
Yöneylem Araştırması Nasıl Ortaya Çıkmıştır?
Sanayi devriminin gerçekleşmesinden sonra ülkelerde üretim hacimlerinin büyümesi, yapılan organizasyonların artması etrafta kaos oluşturmaya başlamıştı. Büyüme yaşandığı için kaynaklar yetersiz kalmaya başlamıştı. Bu karmaşaya çözüm aranırken, farklı bilimlere yönelmeler oldu. Ardından 2. Dünya Savaşı’nda, İngiltere, savaş teçhizatının gemilere yükleme ve indirme süresini kısaltmak amacıyla yöneylem araştırması konusunda çalışmalar yapmıştı.
Savaş yıllarında yöneylem araştırması birçok problemde daha kullanılmıştır.
Optimal Konvoy ve Eskort Büyüklüğünün Bulunması
Alman denizatlılarının (U-botlar) müttefik savaş ve ticaret gemilerine büyük kayıplar vermesi üzerine bu problem masaya yatırılarak bilimsel bir yaklaşımla çözüm arayışına başlanmıştır. Gemi kaybını en aza indirmek amacıyla yapılan çalışmalarda konvoy ve eskort büyüklüklerine yönelik çeşitli alternatif sonuçlar elde edilmiştir.
Hava Savunma Radarlarının Yerlerinin Belirlenmesi
Mevcut radar ağının Alman hava saldırılarını önceden tespitte yetersiz kalması ve bu saldırılarda ağır kayıplar verilmesi üzerine, radarların teknik özellikleri ve arazi yapısına göre yeniden yerleştirilmesi için bir çalışma başlatılmıştır. Bu çalışmadan elde edilen sonuca göre radarların yerleri yeniden düzenlenmiş ve erken uyarı sisteminin etkinliği artırılmıştır.
Su Altı Bombaları İçin Optimal Patlama Derinliğinin Bulunması
Müttefik uçaklarından atılan su altı bombalarının Alman denizatlılarına beklenen zayiatı verdirememesi üzerine bu konu da bilimsel yöntemlerle ele alınmıştır. Uçağın hızı, bombanın izlediği yörünge, denizaltının konumu ve bombanın patlama derinliği gibi faktörler bir matematiksel model içerisinde birleştirilmiş ve denizatlılara maksimum zayiatı verdirmek amacıyla bombanın su altında hangi derinlikte patlaması gerektiği incelenmiştir. Elde edilen sonuca göre bombaların mekanizmasında gerekli ayarlar yapılmak suretiyle bu alanda da önemli bir etkinlik artışı gözlenmiştir.
Sivil kesimde ise ilk olarak 1 Eylül 1965 tarihinde TÜBİTAK bünyesinde bir Yöneylem Araştırması ünitesi oluşturulmuş, 1973 yılında Gebze Marmara Bilimsel ve Endüstriyel Araştırma Enstitüsünün bir ünitesi olarak faaliyetlerine devam etmiş ve 1992 yılında “Sistem Analizi” adı verilerek yeni bir birime dönüştürülmüştür. Eğitim alanında ilk uygulamalar İstanbul Teknik Üniversitesi ve Orta Doğu Teknik Üniversitesinde başlatılmış ve kısa bir süre sonra Kara Harp Okulu da yöneylem araştırması derslerini ders programına eklemek suretiyle öncülük yapan okullar arasında yer almıştır. Bu gelişmeyi daha sonraki yıllarda gerek yöneylem araştırması derslerini programa koymak ve gerekse yüksek lisans ve doktora programları açmak suretiyle diğer üniversiteler takip etmiştir.
Kaynaklar: Yöneylem Araştırması – Hamdy A. Taha
enm.blogcu.com
