Yapay zeka ve robotların, hatta akıllı asistanların insanları işsiz bırakacağı; hatta tüm sosyo-ekonomik yapıyı kökünden değiştireceği düşüncesi hiç de yeni bir düşünce değil aslında. Belki elli senedir bu senaryo kimilerine göre bir bilim-kurgu içeriği olarak kalırken bazılarına göre yavaş yavaş gerçekleşmeye başladı, bazı insanlara göre ise hala biraz belirsiz. Eğer teknoloji haberlerini takip eden biriyseniz son birkaç yılda bu durumun değişmeye başladığını fark etmiş olmalısınız. Özellikle 2000’lerden sonra bu tür gelişmeler oldukça hız kazandı. Peki 2000’lerde ne oldu? Bunun için önce yapay zekâ ve bilgisayar aleminin en önemli hedef taşlarından biri olan, bir makinenin satrançta bir insanı yenmesini konuşalım.
İlk Satranç Bilgisayarları
Satranç oynayan ilk bilgisayarlar 1970’te çıktı fakat bu bilgisayarın bir insanı yenmesi olanaksızdı. Carneige Mellon Üniversitesi lisansüstü öğrencileri yaklaşık 10 yıl süren bir zamanda, bir turnuvada dünya şampiyonunu yenebilecek bir bilgisayar tasarladılar ve Deep Taught (Derin Düşünce) adını verdiler. Fakat başarı kısa sürdü ve zamanının dünya şampiyonu Kasparov tarafından 2 maçta da mağlup edildi.
IBM, bu çalışmalardan oldukça etkilenmiş olacak ki bu öğrencilerden ve başka araştırmacılardan oluşan bir ekip kurdu ve Deep Taught bilgisayarını temel alarak yeni bilgisayarlarını (Deep Blue) tanıttı. Deep Blue 1985 yılında ilk çıkışını yaptığında 3 dakikada yalnızca 9 milyon hamle hesaplayabiliyordu. Kasparov’la ilk karşılaşmasında takvimler 1996’yı gösterdiği sırada bu işlem gücü 3 dakikada 18 milyara çıkarılsa da Kasparov’u yenmeye yetmedi ve 6-1 Kasparov kazandı.
Sonuç mağlubiyet olsa da Deep Blue 1 raunt kazanmıştı ve bu bir cesaretlenme sebebiydi. Sonraki sene Deep Blue’nun işlem hızı 3 dakikada 36 milyara ulaştı. Ve 1997 senesinde Deep Blue Kasparov’u 3,5-2,5 gibi bir sonuçla yendi. Ve ilk defa bir bilgisayar bir oyunda dünya şampiyonunu yendi. Ve ilk defa bir bilgisayar o konudaki en iyi insanı yenerek ‘SuperHuman’
seviyesine ulaştı. Fakat sahiden, bilgisayar Kasparov’u nasıl yendi?
Nasıl Yendi?
Oyunun başından alacak olursak en başta 20 farklı hamle yapma olasılığımız vardır, rakibimizin de 20 farklı olasılığıyla oyun ilk durumda 400 farklı olasılık oluşacak. Bilgisayarımız her durumdaki tüm olasılıkları yan yana yazıyor ve her durumdan sonraki yeni oluşabilecek durumları o durumun altına yazarak gitgide büyüyen bir ağaç oluşuyor. Bilgisayar bu ağacın tümünü oluşturabilecek kapasiteye yakın bile değil çünkü her adımda yapılabilecek hamle sayısı çok değişken ve üstel olarak büyüyen bir ağaç var. Fakat yine de 3 dakikada 36 milyar işlem gücü olan bu bilgisayar ağacın bir bölümünü oluşturabiliyor. Sonrasında ise rakibin kazanacağı senaryoları kırmızıya kendi kazanacağı senaryoları yeşile boyayarak sonraki hamlelerini belirliyor.
İnsan oyuncular da belli bir işlem kapasitesine sahiptirler ve onlar da ağacın tümünü göremedikleri için kim daha ileriyi görebilirse oyunu da o kazanır. İşte Deep Blue Kasparov’u böyle yenmiştir.
Yenilginin Sonrası
Bu olaydan sonra birçok programcı ve bilim insanı bilgisayarların diğer oyunlarda insanları yenme süreleri ile ilgili tahminler yaptı. Bazı insanlar bilgisayarların insanları GO oyununda yenmesinin en erken 2100’ü bulacağını bazıları daha ileri tarihleri işaret etti. Çünkü GO oyunu satrançtan binlerce kat daha fazla hamle seçeneği içeriyordu. Hesaplamalara göre GO oyunu esnasında Dünya’daki toplam atom sayısından fazla olasılık ortaya çıkar ve en iyi GO oyuncuları bile bu oyunu sezgi ağırlıklı oynuyor bir hamle yaptıklarında o hamleyi neden yaptıklarını tam
açıklayamayabiliyorlardı.
Fakat bilgisayarların insanları yanıltması çok uzun sürmedi. Önce 2002’de tavla, 2006’da Scrabble’da bilgisayarlar superhuman seviyesine ulaştı. Bunların üstüne 2015 yılında bazı programcılar GO için tarihleri geri çekerek 2024’ü gösterdiler. Fakat 2 yıl sonra 2017’de Google üretimi AlphaGO dünya şampiyonunu yenerek superhuman seviyesine ulaştı.
Ama yapay zeka bu başarılarıyla yazımın başlarında konuştuğumuz korkuları tetiklemesi gereken bir sonuç doğurmamalı. Çünkü bu yapay zeka veya bilgisayarlar hiçbir zaman bu oyunları anlamadı veya keyif almadı. Sadece belleğine kodlanan adımları sırayla uyguladı. Yani henüz ortalarda Turing testini geçebilmiş ve her anlamda insan düzeyine ulaşmış bir yapay zekâmız yok. Sadece birçok görevi yine bizim için bizden hızlı yapabilen robotlar var. Onlardan da korkmaya
gerek yok, kullanalım yeter.
