Değişken supap zamanlaması, motor hızının ve motor yükünün değişken şartlarına uygun olarak ayarlanmasını sağlayan sistemdir. Düşük ve orta devirlerde silindire alınan havanın hızını yeterli bir miktarda tutmak için farklı; yüksek devirlerde kam yüksekliğini ve açılma genişliğini artıran farklı profillerde kam millerine ihtiyaç vardır. Bu yüzden bazı motorlarda düşük devirlerde emme supaplarına yöneten bir kam, yüksek devirlerde emme supaplarını yöneten diğer bir kam kullanılmaktadır. Bu kamların profilleri birbirinden farklı olup, düşük devirlerde supaplar daha düşük bir açılma yüksekliğinde daha düşük bir süre açık kalırken, yüksek hızlarda supap açılma miktarı ve süresi (kam mili açısı olarak) daha da artmaktadır. Bu nedenle bu sistemin kullanılması motorun torku ve gücünde iyileştirmeler sağlamaktadır. Silindire daha fazla dolgu alınması ile motor torkunda önemli bir artış sağlanmakta, daha uzun bir devir aralığında motor yüksek tork üretmektedir.
Motorlarda supap zamanlaması hareketini krank milinden alarak birtakım mekanizma ve kumanda elemanları yardımıyla işlevini gerçekleştirir. Bu elemanlar düşük ve orta devir için kullanılan kam milini yüksek devirlere çıkılınca deaktif ederek yüksek devirler için kullanılan kam milini aktifleştirir. Böylece yüksek devirlerde silindire girmesi gereken yeteri kadar havanın temini sağlanır.
Motor zaman ayar sistemi aşağıdaki elemanlardan oluşur:
- Supap ve bağlantı elemanları
- Supap kumanda elemanları
- Kam mili
Supap mekanizmasının doğru çalışması motçlunan işaretlerin karşılaştırılması işlemi imalatçı firmanın değerlerine göre yapılması gerekir. Dişliler yardımıyla hareket iletilen bazı motorlarda iki dişli üzerine markalanmış bulunan işaretlerin tam olarak çakıştırılması gerekir. Triger kayışı ile hareket aktarımı yapılan motorlarda ise zincir ile hareket iletimine benzer bir durum vardır. Kam mili veya milleri ile krank mili dişlileri üzerinde birden fazla işaret bulunabilir, bu işaretlerin her biri imalatçı firmanın değerleri doğrultusunda eşleştirilmelidir.
Markaların İsimlendirmeleri
Aslında çoğu motorda kullanılmasına rağmen akıllara ilk olarak Honda VTEC sistemini çağrıştırıyor. Örneğin;
- Honda: VTEC
- Toyota: VVT-i
- Subaru: AVCS
- Nissan: N-VCT
- Mazda: S-VT
- BMW: Wanos
- Audi: AVS
- Mercedes: Camtronic
- Porsche: Variocam
Supapların Yenileştirilmesi
Supaplar stres altında çalışırlar ve bundan dolayı zamanla aşınma, eğilme ve supap sapında burkulmalar gerçekleştirir. Yüksek devir, sıcaklığı arttırması ile yanma odasında supapların soğutulmasını zorlaştırmaktadır. Supapların çalışmalarını etkileyen en önemli durumlardan biri karbon birikintileridir. Karbon, karışımın yanmasıyla ortaya çıkan yan ürün olup motorun verimli çalışmasını önleyen etkenlerdir. Çıplak malzeme iyi bir ısı iletimi sağladığı takdirde bile üzeri karbonla kaplanmış silindir daha sıcak kalacak ve supaplarda bundan etkilenecektir ayrıca karbon taneciklerinin oturma yüzeyi arasında kalması durumunda ise supap yerine oturamaz ve sıkıştırma kaçaklarına sebep olur.
Egzoz supapları yüksek sıcaklıktan ötürü; çarpma, yanma ve eksantrik aşınmanın doğurduğu kötü şartlara maruzdur. Özellikle yanmış gazların silindiri terk ederken bu supabı süpürerek geçmesi, yanmanın başlangıcının supap açıkken de devam etmesi, zaten çok az bir süre oturma yüzeyine temas edebilen bu supabın aşırı ısınmasına neden olur. Yüksek sıcaklık motor parçalarının mukavemetinin azalmasına neden olur. Bu nedenle supapların temiz kalabilmesi ve karbon birikintilerinin olmaması için önlem almak gerekir.
Emme supapları için sıcaklık pek o kadar yüksek derecelerde olmayacaktır. Çünkü bu supaplar emme zamanında soğuk hava ile soğurlar. Yanmakta olan gazların bu supabı süpürerek geçmeleri de ihtimal değildir.
Kaynakça
- https://www.arabam.com/
- https://www.sekizsilindir.com/
- https://otomotivlab.net/
