3 fazlı motor 380V şebeke geriliminde çalışır. 1 fazlı motorlar ise 220V şebeke geriliminde çalışırlar. Eğer 3 fazlı bir motoru 1 fazlı şebekede çalıştırmak istersek ne olur? Yani 380V gerilimde çalışan bir motoru 220V gerilimde çalıştırmak istiyoruz. Aşağıda nasıl yapılacağı anlatılmaktadır.
3 fazlı bir motor düşünelim. Motordaki fazlardan biri aniden çalışmayı durdurdu. Sonrasında geriye kalan 2 faz motoru beslemeye devam eder fakat tek faz olarak adlandırılır. Bunun nedeni 2 fazın seri olarak bağlı çalışmasıdır. Bu nedenle tek bir faz üzerinde ayrı iki empedans olarak bu fazları temsil edebiliriz. Motorun bu şekilde çalışmasıyla 2 fazdan akan akım giderek artacaktır. Ayrıca motor daha düşük tork ve devir sayısı ile çalışacaktır. Bununla birlikte motor stator sargılarının ve rotor barlarının aşırı ısınmasına sebep olacak ve ardından motorun yanması ile sonuçlanacaktır.
3 fazda çalışması gereken motor 1 fazda çalıştırılırsa manyetik alandan dolayı dönüş sağlayamayacaktır. Bu nedenle motor milinden dönüş elde etmek için gerekli olan, manyetik alanın mile uyguladığı net momentin 0’dan farklı olmasıdır. Öncelikle bunun sağlanabilmesi için birbirini nötrlemeyen en az iki farklı manyetik alan gerekir. Böylece iki farklı manyetik alan ile birlikte motorda dönüş sağlanabilir. Bunun olmaması için 3 fazlı motora kondansatör bağlayarak 1 fazda çalıştırabiliriz.
Sonuç olarak 3 fazlı motor 1 fazlı şebekeye bağlandığından doğrudan çalışması mümkün değildir. Fakat 3 fazlı asenkron motora tıpkı 1 fazlı asenkron motorda olduğu gibi bir kondansatör bağlanmalıdır. Ve manyetik alanlar oluşturdukları kuvvet vektörleri arasında bir faz farkı meydana getirilirse motor etiketinde yazılı olan değerden daha düşük verim ve devir sayısında çalışacaktır. Böylece daha yüksek kayma oranı ardından daha düşük tork ve güç elde edilecektir.
Yukarıda 3 fazlı motor sargılarının kondansatör ile bağlı halini görmektesiniz. Bu durumda stator sargısı yıldız veya üçgen olarak bağlanmış olan motorun iki sargı ucu aynı şebekeye bağlanır.
- Bir fazlı çalışmadaki moment üç fazlı motorun momentinin 0,43 katı ile 0,45 katı kadardır.
- Bir fazlı şebekede çalıştırılan üç fazlı motorun gücü, anma gücünün %50-60’ı kadar olur.
Kondansatör Kapasitesinin Seçimi
Bir fazlı şebekede çalıştırılacak üç fazlı motor için gerekli kondansatör genellikle aşağıdaki gibi seçilmektedir.
- Vantilatör, taşlama vb. kolay harekete geçen motorlar için kW başına 55-60uF,
- Kompresör vb. kalkınma momenti büyük motorlar için kW başına 95-110uF,
- Santrifüj motorlarda 1kW 100uF,
- Çamaşır makinesi ve sıkma presi motoru için kW başına 130uF kondansatör kullanılmaktadır.
Tek Fazlı Motor Kondansatör Hesabı
Bu yukarıda verilen formül ile tek fazlı motor ve 3 fazlı motorun tek fazda çalıştırılması sırasında kullanılacak olan kondansatör bu şekilde hesaplanabilmektedir. Formüldekiler aşağıda açıklanmıştır.
P; Motor gücü(kW)
Cosϕ; Motor güç katsayısı
U; Motor gerilimi(Volt)
C; Gerekli kapasitesi(uF)
Kaynakça:
- www.elektrikde.com
- voltmotor.com.tr
- www.elektrikport.com
- www.elektrikrehberiniz.com
