Talaşlı imalat sektöründe yapılan işin hassasiyeti önemlidir. Kumpas, kompratör gibi aletlerin de amacı işin başında bu hassasiyeti oluşturmak. İstenilen parça imal edilene kadar da korumaktır. Her mühendis, operatör ve kaliteci çıkan işi kontrol edebilmesi için ölçüm ve kontrol aletlerinin kullanımını biliyor olmalı.
Üretilen parçanın hassasiyeti ve yüzey kalitesine göre kullanılan ölçüm aletleri de değişkenlik gösterecektir. Bu yazıda sektörde kullanılan ölçüm aletlerine değineceğiz.
Kumpas
Parçanın boy, derinlik, iç ve dış çap ölçümünde kullanılan ölçüm aletidir. Sonuç mm yada inç cinsinden okunur. Piyasada mekanik ve dijital çeşitleri mevcuttur.
Kumpas Kısımları
- Sabit ve Hareketli Çene: Parçanın dış ebatını ölçmek için kullanılır.
- Sabit ve Hareketli İç Çap Çene: Parça içindeki genişlik, çap ve kanal ölçme de kullanılır.
- Derinlik Ölçme Çubuğu (Kılıç): Derinlik ölçmede kumpasın alt kısmından çıkan kısım kullanılır.
- Metrik Cetvel: Ölçünün mm cinsinden tam değerini gösterir.
- İnç Cetveli: Ölçünün inç cinsinden tam değerini gösterir.
- Metrik Verniyer: Ölçünün mm cinsinden ondalıklı kısmını gösterir.
- İnç Verniyer: Ölçünün inç cinsinden ondalıklı kısmını gösterir
- Sabitleme Mandalı: Hareketli çeneyi (Verniyer) sabitler.
Yukarıdaki maddelerde belirtilen özelliklere sahip klasik kumpasların dışında birçok farklı kumpas çeşidi de mevcuttur. Spesifik ölçme yapmak için tercih edilen bu kumpaslar rahat ve daha hassas ölçüm yapmak için tercih edilirler.
Kumpas Çeşitleri
- İç ve Dış Çap Kumpas: İç ve dış çapta ki kanalların ölçümünde kullanılır. Klasik kumpastan farklı olan ucu sayesinde ölçüm yapmayı kolaylaştırır.
- Saatli Kumpaslar: İç, dış, derinlik ve basamak ölçümlerinde kullanılır.
- Merkez Ölçüm Kumpasları: Delik merkezlerini daha hassas şekilde ölçmede kullanılır.
- Uzun Çeneli Kumpaslar: Büyük boydaki parçaların ve çapların ölçümünde kullanılır.
- Modüler Kumpaslar: Dişlerin dış kalınlığını ve derinliğini ölçmede kullanılır. Dikey taraf dişin derinliğini, yatay taraf ise dış kalınlığını ölçer.
Mikrometre
Kumpastan daha hassas ölçüm yapmayı sağlar. Kumpaslar gibi mm ve inç cinsinden ölçüm değeri verir. 0-25, 25-50, 50-75, 75-100, 100-125, 125-150 mm aralığında mikrometre çeşitleri mevcuttur.
Mikrometre Çeşitleri
- Dış Mikrometre: Dış çap ve uzunluk ölçmede kullanılır.
- Derinlik Mikrometresi: Parçadaki yuvanın derinliğini ölçmede kullanılır.
Mikrometre Kısımları
- Çerçeve: İstenen işlevselliği göre boyutu büyüyebilir.
- Örs (Sabit Ağız): Ölçülecek parçanın dayandığı sabit çenedir.
- Ölçüm Yüzeyi: Parçanın örs ve mil arasına yerleştirildiği ölçüm alanıdır.
- Kilitleme Mandalı: Sabitlemek için kullanılır. Sıkıştırma yapılırken tambur değil cırcır kullanılmalıdır.
- Namlu Ölçeği: Değerin okunduğu kısımdır.
- Tambur Ölçeği: Tamam bir devirde mil, metrik için 0,5mm inç için ise 0,025 inç dönmektedir. Ölçünün ondalıklı kısmını gösteren yerdir.
Mikrometre Kullanımında Dikkat Edilecek Hususlar
- Ölçüme başlanmadan önce hangi ölçüm biriminde olduğuna bakılmalıdır.
- Tamburu döndürmeden önce kilitleme somununun açık olduğuna bakılmalıdır.
- Doğru sonuç için tambur ve namludaki sıfır çizgilerinin çakışması gerekmektedir.
Kompratör
İbreli kontrol aletidir. Yüzey paralelliği, eksen kaçıklığı ve parça ölçümü kontrolünde kullanılan ölçüm aletidir. Salgı kontrolü de yapılmaktadır. Makineye bağlanan parçanın kompratör ile salgı kontrolü yapılır. Kompratör ile parçaya dokunduktan sonra ölçü sıfırlanır. Sabit bir yüzeye kompratörün uç kısmını değdirip çıkan sonuca göre aradaki fark salgı miktarını gösterir.
Aynı salgı kontrolü makineye bağlanan yardımcı ekipmanlar için de yapılır. Mengene, ayna gibi elemanların düz bir şekilde bağlanması için kompratör ile kontrol edilir. Başından sonuna kadar ibrenin oynadığı aralık kadar salgı vardır denir.
-
Kaynakça
- www.makinaegitimi.com
- www.wikipedia.org
- www.webrasia.com
- www.infotek.com.tr
- www.muhendisbeyinler.net
- www.hamitarslan.com
