Şanzıman veya diğer bir adıyla vites kutusu, bir otomobilin en önemli parçalarından biridir. Temel anlatımıyla motordan aldığı gücü tekerlere iletmek için kullanılır. Hassas bir sistem olan şanzımanlar; manuel, yarı otomatik ve otomatik olarak kullanılabilirler. Otomobil markaları ise kendilerinin isimlendirdiği şanzıman tiplerini kullanmaktadırlar.
1- DSG Şanzıman
Volkswagen grubu araçlarının kullandığı şanzıman tipidir. DSG’nin İngilizce açılımı ise Direct Shift Gearbox şeklindedir. Çift kavramalı şanzıman olarak isimlendirilen DSG şanzımanı pek çok marka kullanmaktadır. DSG, manuel viteslere göre daha hızlı vites geçiş imkanı sunmaktadır. Böylece ciddi yakıt tasarrufu ile birlikte güvenli sürüş imkanı sağlamaktadır. Çift kavrama sistemine sahip bu şanzıman türünde yüksek torklardan sorumlu dış kavrama 1, 3, 5 ve 7’inci viteslerden sorumludur. İçteki kavrama ise 2, 4 ve 6’ıncı viteslerden sorumludur. Çift kavrama kullanımı ile araç 1. viteste hareket ederken 2. vitese geçiş ayarı önceden ayarlanmış olmaktadır. Böylece hızlı, yüksek performanslı ve sarsıntısız geçiş imkanı görülmektedir. Frenleme ve hızlanma gibi ani güç gerektiren olaylarda en iyi geçişler DSG ile sağlanabilmektedir. DSG’yi günümüzde Volkswagen, Seat, Audi, Nissan, Mitsubishi, Porsche ve BMW gibi otomobil üreticileri kullanmaktadır.
2- EDC Şanzıman
EDC şanzıman yarı otomatik şanzıman teknolojilerinden biridir. Otomotiv sektöründe güçlü üreticilerden olan Renault markasının geliştirdiği bir şanzıman türüdür. EDC, İngilizce açılımı ile ”Efficient Dual Clutch”, yani verimli çift kavrama anlamına gelmektedir. EDC şanzıman sisteminde 6 ileri vites teknolojisi bulunmaktadır. İkili kavramaya sahip bu sistemde 1, 3 ve 5’inci vitesler için ilk kavrama sorumlu iken, ikinci kavrama sistemi ise 2, 4 ve 6’ıncı viteslerden sorumludur. EDC şanzıman sisteminde tork konvertör bulunmamaktadır. Çünkü şanzımanın kendisi motordan aldığı güce göre vites değişimi yapmaktadır. Bu sistemde şanzıman otomatik olarak yol parametrelerini hesaplayarak doğru vites kademesini seçer. Çalışma prensibi, şanzıman dişlileri ile senkromeçlerle birbirine geçmesi ile gerçekleşir. Her biri bir kavramaya bağlı olan ve iki adet kamalı mil üzerinde hareket eden bu dişliler, sistemin işlemcisinden gelen komutla yönlendirilirler. Dişlilerden biri istenen kavramada iken diğeri bir üst kavramada bekler. Böylece sarsıntısız geçiş imkanı tanınır.
3- EAT Şanzıman
EAT şanzıman, PSA Grubunun kullandığı şanzıman tipidir. İngilizce açılımı ”Efficient Automatic Transmission” yani verimli otomatik şanzıman anlamına gelmektedir. EAT 6 ve EAT 8 sistemleri olan bu şanzıman türünü Peugeot, Citroen ve Opel gibi otomobil üreticileri kullanmaktadır. EAT 6 şanzımanı Peugeot 2008, 308, 3008, 5008 gibi modellerde kullanmaktadır. Bu şanzıman tiplerinde tork konvertör bulunmaktadır. Tork konvertörü, vites geçişlerinde gereken şanzıman arası bağlantıyı kesilmesini akışkan hidrodinamiği ile gerçekleştirir. Bu son nesil otomatik tork konvertörlü şanzımanlar hızlı vites geçişleri ile kullanım rahatlığı ortaya koymaktadır. Özellikle EAT 6 şanzımanının çevre kirliliğine karşı duyarlı olması ile takdir toplamaktadır.
4- CVT Şanzıman
Japon marka araçlarda görülen şanzıman tipidir. Honda, Nissan, Toyota ve Subaru gibi markaların tercih ettiği sistemlerdir. İngilizce açılımı ile ”Continuously Variable Transmission” yani sürekli değişen vites kutusu anlamına gelmektedir. CVT şanzımanı tork konvertörü kullanmaktadır ve vites dişlisi, senkromeç gibi parçalar yoktur. Bunların yerine planet dişli grubu kullanılmaktadır. CVT şanzıman sonsuz vites aralığına sahiptir bu da vites geçişlerinin kesikli ve sarsıntısız olmamasını sağlamaktadır. Ayrıca geleneksel aktarım sistemlerinin aksine vites ya da bir dişli kutusuna sahip olmayan şanzıman tipidir. Böylece en yüksek ve en düşük vitesler arasında hiçbir kayma olmadan sonsuz değişkenliğe izin veren bir kasnak sistemi üzerinde çalışmaktadır. Vites geçişi sırasında kaybedilen torku yeniden kazanmayı amaçlayan CVT şanzımanlar konforlu sürüş ve yakıt verimliliği gibi avantajlar sağlamaktadır. CVT şanzıman motor devrini doğru zamanda ve doğru oranda ayarlayabildiği için yakıt tasarrufunu minimuma indirir. Aracın en doğru viteste çalışmasını sağlayarak ise güç dağılımını optimum düzeyde tutmayı sağlamaktadır.
Kaynakça
- tr.wikipedia.com
- tr.motor1.com
- otomobiliyorsun.com
