İlk olarak şu şekilde bir tanımla başlayalım transformatör merkezi içinde hatların ve transformatörlerin birleştirildiği bölümlere bara (bar ) denilmektedir. Baraya bağlı olan ve yüksek gerilim teçhizatları ile gerekli anahtarlamaların sağlandığı her bir bölüme fider (feeder )denilir. Eğer bir fider bara ile enerji iletim hattını birleştiriyorsa hat fideri, bara ile transformatörü birleştiriyor ise trafo fideri olarak isimlendirilir. Tasarımlarına göre bara tipleri birbirinden çok farlı şekilde tesis edilebilir. Ayrıca her bir tasarımın kendine özgü işlevleri , avantajları ya da dezavantajları bulunur. Şimdi ise bara tiplerini inceleyip bunları tanıtalım.
Bara sistemlerinin hangisinin tercih edileceğinin belirlenmesi için beslenecek yükün büyüklüğü , tesis edilecek yerin özellikleri , bağlanacak enerji iletim hatlarının sayısı , güvenilirlik ve maliyet kriter olarak alınmalı.
1.Tek Bara
Maliyet olarak düşük olması ile öne çıkar be kuruluşu da biraz daha kolaydır . Çünkü sistem basittir. Ve genelde kullanımda tercih ediliyor. Aşağıya ekleyeceğim sistemde üç adet fider olan ve tek bara ile kurulan sistemin şemasını ekledim. Görüldüğü üzere 3 fider bir baraya bağlı olarak verilmiş. Tesis maliyeti ucuz fakat arıza sırasında sistemin enerjisiz kalması sebebiyle emniyetli değildir. Giriş ve çıkışlar aynı baraya müşterek olarak bağlanır. Sistemde veya kesicide meydana gelebilecek bir arıza nedeniyle enerjinin sürekliliği sağlanamaz.
Burada tüm fiderler üç faz halinde bir baraya irtibatlandırılır . Bu bara alüminyum ya da bakır iletken olabilir. Fideri enerjilendirmek ya da enerjisini kesmek için kullanılan kesiciler , ayırıcılar ,ölçü trafoları ve parafudr gibi cihazlar doğrudan bara iletkenine bağlanır. Dediğim gibi işletmeciler bu sebepten ötürü fazla manevra seçeneği sunmaz.
2.Bypasslı Tek Bara Sistemi
Bu tip transformatör merkezlerinde fiderlerde bulunan kesiciler bir ayırıcı ile by-pass edilerek geçici bir süre için kesiciye müdahale edilmesi (arıza ya da bakım durumlarında ) sağlanabilir. Kesicinin by- pass edilmesi işleminin geçici bir süre iççin yapılması gereklidir. Çünkü kesici devreden çıkarılıp by-pass ayırıcı üzerinden devre tamamlandığında fider tamamen korumasız kalmaktadır. Fiderde meydana gelebilecek herhangi bir arıza durumunda koruma sistemleri kesiciye açma komutu göndermektedir. By –pass ayırıcı üzerinden beslendiği durumlarda bu koruma devrede olmayacaktır. Bu para düzeninin , tek bara düzenine göre her fidere ilave bir ayırıcı eklendiği için maliyeti biraz da olsa fazladır. Sadece kesicilerle müdahale edebilmeyi sağladığı için işletmeciye avantaj sunar.
Not: Trafo merkezine irtibatlandırılacak hat ve trafo fiderleri sayısının az olduğu yerlerde , maliyetin daha önemli olduğu kısa süreli enerji kesintilerinin olduğu yerlerde , maliyetin daha önemli olduğu kısa süreli enerji kesintilerinin öngörülebileceği alanlarda genel bu bara düzeni tercih edilir.
KAYNAKÇA:
Elektrik Üretim , İletim ve Dağıtım Kitabı
