Kompostlaştırma dünya üzerinde bir çok alanda kullanılan ve oldukça yararlı bir yöntemdir. Kompost işlemi doğadan esinlenilerek geliştirilen bir yöntemdir. Kompostlaştırmanın ne olduğunu, kompost hakkındaki bilgileri yazımızda inceleyelim.
Kompostlaştırma
Giderek artan dünya nüfusu ve buna bağlı olarak beraberinde gelen şehirleşmenin artması, sanayileşme, teknolojinin getirdiği üretim gibi şeyler ciddi çevre sorunlarına neden olmakta ve bununla birlikte insanların duyduğu ihtiyaçların sayısı da arttırmakta. İhtiyaçların karşılanması için üretim devam etmekte fakat bununla birlikte çıkan katı atık miktarı da doğru orantıda artmaktadır. Üretim ve tüketim sonucu açığa çıkan bu çöplerin doğaya zarar verilmeden bertaraf edilmesi gerekmektedir. Evsel atıklar yıllarca düzensiz depolama sahalarına atılıyordu ancak günümüz bilinci sayesinde bunun yanlış bir yöntem olduğu anlaşıldı ve düzenli sahalara geçiş sağlandı. Hatta günümüz teknolojisinde neredeyse bir depolama sahasına ihtiyaç bile kalmadı. Peki bu nasıl oldu?
Kompostlaştırma yöntemi doğadan esinlenilerek geliştirilen bir yöntemdir. Doğa kendi kendine kompost işlemini yapıyor ancak insanların doğanın kaldırabileceğinden fazla atık çıkarmasıyla doğa insanlara yetişemedi. Doğadaki madde döngüsüne en yararı olan ve en hızlı katkı sağlayan yöntem “kompostlaştırma” olarak bilinmekte.
Kompostlaştırma Nedir?
“Mikroorganizma adı verilen ve çoğunluğu gözle görülmeyen canlıların, ortamın oksijenini kullanarak çöp içerisindeki organik maddeleri biyokimyasal yollarla ayrıştırması” kompostlaştırma nedir sorusunun cevabıdır. Bu işlem ile organik atıkların çevreye olan olumsuz etkileri azalır ve ekonomik değeri olan toprak düzenleyicisi bir ürün olur. Organik madde içerikli atıklar (meyve- sebze artıkları, yumurta kabukları, çay atığı, kahve çekirdeği, saman, dal- ağaç kabuğu vb.) kompost dönüşümüne sokulur ve elde edilen kompostla sağlıklı bitkilere ulaşılır.
Kompostlaştırma Süreci İçin Ortam Koşulları
Aktif olarak kompostlaştırma sürecinin devamlılığının sağlanması, nihai ürün kalitesinin istenilen nitelikte olması için kontrol edilmesi gereken şartlar vardır. Kompostlaştırma süreci için kontrol edilmesi gereken ortam koşulları şöyledir;
- Organik atık içeriği
- Materyal büyüklüğü
- Nem
- Sıcaklık
- Havalandırma
Kompostlaştırma Nasıl Olur?
Organik atık olan kompost materyalleri ayrışır, materyal büyüklüğünün küçülmesi için parçalanır ve iyice karıştırılır. Sonrasında karışım ıslatılır ve nem oranının %65-70 arasında olması ayarlanır. Ortamın oksijen kazanması için, karışıma hava verilir (havalandırma). Ortama kazandırılan bu oksijen mikroorganizmalar tarafından kullanılır. Kompost içinde başlangıçta çoğunlukla bakteri var ve bu organizmaların çoğalması sırasında ısı, CO2 ve su buharı açığa çıkar.
Besin + O2 → CO2 +H2O + ısı
Ortam sıcaklığının artmasıyla beraber kompost içindeki canlı çeşitleri de değişir.
Kompostlaştırma Sürecindeki Mikroorganizmalar
Atığın kompostlaştırılmasında birbirini takip eden bir mikroorganizma faaliyeti vardır. Bunların en önemli role sahip olanları; bakteri, mantar ve aktinomisetlerdir. Kompostlaştırmanın başlangıç safhası olan mezofilik safhada bakteriler rol alır. Bakteriler genel olarak düşük nem ve pH ortamında faaliyet gösteremezler. Bu yüzden de ilk evrede yer alırlar. Mantarlar düşük pH, kuru ortamlar ve 60 ℃ ’ye kadar olan sıcaklıklarda çoğalarak etkin olurlar. Aktinomisetler ise patojenik özellikere sahip olan organik maddeleri ayrıştırır ve aktivitesi sonucunda komposta topraksı koku verir. Sıcaklık 40-50°C ‘ye ulaştığında kompostlamayı başlatan organizmaların hemen hemen tamamı ölür. Bunların yerinin 70°C sıcaklığa kadar dayanabilen ve ısı üretebilen termofilik bakteriler alır. Termofilik bakteriler kendileri için mevcut besini tükettiklerinde ısı üretmeyi durdururlar ve kompost soğumaya başlar. Tüm bu safhaların tamamlanmasıyla kompost, humusa olukça benzer organik bir kütle halini alır.
Kompostun Faydaları
Kompostun birçok alanda faydası var ve bu faydalar genel olarak aşağıdaki gibidir:
- Toprak su tutma kapasitesini arttırır ve su tasarrufu sağlar.
- Düzenli depolama için ihtiyaç duyulan kullanım hacminin maksimum seviyede düşürür.
- Kompostlaştırma süreci sırasında ortaya çıkan yüksek sıcaklıklar ile zararlı patojenleri öldürür.
- Yapısal özelliği gereği toprak yapısındaki su tutma ve hava geçirgenliği artırır ve verimliliğe katkı sağlar.
- Köklerin yaygınlaşmasına, erozyonun önlenmesine imkan tanır.
- Kompost satılan bir ürün ve ekonomiye katkı sağlar.
- Kompostun kirlilik riski de yapay gübrelere göre oldukça düşüktür.
Kompost ile Gübre Arasındaki Farklar
Kompostların bitkilere bunca yararından bahsetmişken, akıllara gübrenin gelmemesi imkansız. Fakat bilinmesi gereken en önemli bilgi “gübre ve kompost farklı şeyler” olmalıdır. Gübreler, bitkinin beslenmesinde gerekli olan kimyasal elementleri sağlamak için toprağa ilave edilen herhangi bir madde olarak isim alır. Kompost ise sadece toprak düzenleyicisi olarak kullanılabilen fakat gübre niteliği taşımayan bir maddedir. Buna rağmen kompostların içine de Azot (N), Fosfor (P) ve Potasyum (K) gibi elementler ekleyerek üstün kalitede gübre elde edilecektir. Elde edilen gübre, yapay gübrelerden kat kat iyi ve yiyeceklerdeki yapay tat sorununu ortadan kaldırır.
Kaynakça:
Bioreaktör, Windrow Ve Kapalı Statik Yığın Kompostlaştırma Yöntemlerinin Değerlendirilmesi- Abdullah Özkan
Atıkların Kompostlanması- Mehmet Erdin
