Yaklaşık 70 yıl önce plastik kullanmaya başladığımızda, ömürlerinin etkilerini ve ayrışmasının yüzyıllar alabileceği gerçeğini pek düşünmemiştik. Yıllar geçtikçe, plastikler çeşitlendi ve üretimleri daha kolay hale geldi. Şu anda büyüyen plastik yığınını küçültmek için yeterli teknoloji veya sağlanan ekonomik kaynağa sahip değiliz. Ancak yaklaşık 8,3 milyar ton malzeme atığını (şimdiye kadar üretilen neredeyse her plastiği) barındırıyor. Yine de, bize sağladığı onca faydasından dolayı plastik hayatımızdan çıkacak gibi görünmüyor. Bu da dünyamızın geleceğini tehdit ediyor. Özellikle petrokimya endüstrisinde kullanılan en popüler plastik türüdür polietilen (PE). Şimdi, bilim insanları polietilen atıklarını ileri dönüştürmenin bir yolunu buldu. Araştırma Science dergisinde yayımlandı.
İleri Dönüşüm Nedir?
İleri dönüşüm, aslında geri dönüşümün bir çeşididir. Ancak atık malzeme eşit veya daha yüksek değere sahip bir ürüne dönüşürüldüğünde buna ileri dönüşüm (upcycle) adını veririz. Eğer, bunun tersine atıkları değeri daha düşük bir ürüne dönüştürürsek buna da aşağı dönüşüm (downcycle) deriz. Örnek olarak; bir kumaş parçasından kalmış polyester bir paçavra ve bir posttan geriye kalmış bir deri parçasını düşünebiliriz. Bunları atık olmaktan kurtarmak için bir sırt çantasına dönüştürdüğümüzde orijinal malzemeden çok daha yüksek değere sahip bir ürün elde etmiş oluruz. O zaman bu durumda ileri dönüşüm yapmış oluruz. Polyester parçayı eritip bir iplik üretmiş olsaydık orijinal malzemeden daha düşük değere sahip bir ürün elde ederdik. Aşağı dönüşüm de işte bu şekilde gerçekleşir. Plastiklerin geri dönüşümü çoğu zaman aşağı dönüşüm olarak gerçekleşir çünkü düşük kalite plastik üretilir.
Çalışma
Polietlienin ve genel olarak plastiklerin, kimyasal olarak inert olmasının avantajları olsa da aynı zamanda doğal olarak ayrışmasını ve yapay olarak geri dönüştürülmesini zorlaştırıyor. Ekip, yaptıkları çalışmada, polietileni alkil aromatik moleküllere ayırarak bu süreci hızlandırmanın bir yolunu buldu. Bu alkil aromatik moleküller, soğutma sıvıları, makine yağlayıcıları, çamaşır deterjanları ve kozmetik yüzey aktif maddeler gibi bir dizi başka üründe kullanılmaktadırlar.
Dürüst olmak gerekirse, bilim adamlarının polietileni ayrıştırmanın bir yolunu bulduğu ilk defa bu değil. Ancak uygulanan yaygın yöntem, plastiği 983-1832 F’a (500-1000 Celsius) kadar ısıtmayı ve hidrojenle birlikte çözücüleri eklemeyi (süreç hızlandırma) içerir. Ancak, bu yeni yöntem bu kadar ön koşul gerektirmiyor.
Özetlemek gerekirse, süreç ısıtma biçiminde daha az enerji gerektiriyor, bu da çevre adına için iyi haber anlamına geliyor. Yine de teknik henüz ölçeklendirilmeye hazır değil. Araştırmacılar belki bir gün geri dönüşüm tesislerinin bu yöntemle çalışabileceğini düşünüyor.
Kaynakça:
https://www.looptworks.com
https://phys.org
https://interestingengineering.com
