Elektrikte Korona & Korona Virüs
2019 yılı sonu itibariyle tüm dünyaya yayılmış olan korona kavramını, elektrik sektöründekiler hem derslerinde hem de şalt sahalarında sıklıkla kullanıyordu. Aslına bakacak olursak korona virüsü ile elektrikte kullanılan korona deşarjının isimlerinin aynı oluşu tesadüf değildir. Korona kelimesi Latince’dir ve ‘Taç’ anlamına gelmektedir. Hem korona virüsü ve hem de korona deşarjı taç (halka) şeklindedir. Bu tacın dışına doğru çubuk biçiminde uzantılar bulunur. Şekil itibari ile benzerliği ile ikisi de aynı ismi almıştır. Bu yazımızın asıl konusu virüslerden uzak korona olayı diğer adıyla korona deşarjıdır.
Korona deşarjı nedir? Neden oluşur?
Korona deşarjının temelinde elektrik alan vardır. Hat iletkeninin üzerinden akım geçmesiyle oluşan elektrik alan etrafını çevreleyen gazın dayanma gerilimini aştığı zaman kısa süreli de olsa deşarj olmaya başlar. Oluşan bu deşarja korona olayı (Korona Deşarjı) denir. Korona deşarjı genellikle yüksek gerilim hatlarında ve sistemin genellikle sivri alanlarında gerçekleşir çünkü yüksek akımın olduğu sistemlerde sivri alanlarda daha fazla elektrik alan oluşur. Aynı zamanda yüksek gerilim hatlarında duyduğumuz cızırtı sesinin sebebi de korona deşarjıdır.
Standart koşullarda (76cm/Hg ve 25 derece) kuru havanın dayanma gerilimi 29.8kV/cm üzerindedir. Nemli ve yağmurlu havalar havanın dayanma gerilimini düşürür. Bu düşüş sonucu elektrik alan içindeki bir elektron hızlanır ve havayı iyonize eder. İlk boşalmalar pozitif alternansta iletkene doğru, negatif alternansta iletkenden zayıf alanlara doğrudur. Bu deşarj sırasında da etrafa mavi ve mor tonlarında ışık yayarlar.
Korona deşarjına sebep olan etkenler
Korona deşarjı yüksek gerilim hatlarında kendiliğinden oluşacağı gibi çeşitli ticari ve endüstriyel alanlarda bazı kimyasal olayların gerçekleşmesi için yapay olarak da oluşturulabilir.
Yüksek gerilim hatlarında korona deşarjına sebep 4 temel sebep vardır;
– Hattın yarıçapı,
– Hattın pürüzsüzlüğü,
– İletkenler arası açıklık,
– Hava koşulları.
Hava ne kadar sisli, yağmurlu ve yoğun ise korona olayının görülmesi de o yoğunluk kadar artar.
Korona deşarjının oluşturduğu problemler
Koronalar; iletim hatlarında güç kaybına, duyulabilir gürültüye, yalıtım hasarına ve ozon üretimine sebep olabilirler.
İletim hatları dışında bazı elektrikli ekipmanlara da (transformatör, kondansatör, elektrik motorları, jeneratör vs.) zarar verebilir. Örneğin; elektrik ekipmanının yalıtımına giderek hasar yaratabilir. Ya da ana şebeke gerilimdeki plastik film kondansatörlerine zarar verebilir.
Korona çeşitleri nelerdir?
Korona deşarjı oluşma şekillerine göre üç farklı çeşitte oluşmaktadır.
1) Parıltı deşarjı; iletkenin yüzeyini kaplayan solgun ve zayıf bir ışıktır. Parıltı deşarjında genelde ses çıkmaz.
2) Bulut (Plume) deşarjı; en çok görülen deşarj türüdür. Karanlıkta bakıldığı zaman gerilim seviyesine göre 1 ya da 5-10 cm uzunluğunda olabilir.
3) Fırça (Brush) deşarjı; oluşurken etraflarına ıslık sesi ses çıkaran fırça deşarjı, düşük gerilimde 2,5 cm yüksek gerilimde 5 cm kadardır.
Endüstriyel ve ticari uygulamaları
– Aviyonik sistemlerin performansı üzerinde kontrolsüz elektrik deşarj darbelerinin zararlı etkisinden kurtulmak için uçağın yüzeyindeki istenmeyen elektrik yüklerinin giderilmesi.
– Ozon gazı üretmek.
– Fotokopi.
– Doku kültürü için yüzey işleme (polistren)
– Bilgisayar çipleri için katı hal soğutma bileşenleri.
– Azot lazer.
– Düz yüzeylerde sürtünmenin azaltılması.
– İklimlendirme sistemleri.
Kaynakça:
-https://en.wikipedia.org
-https://www.sciencedirect.com
-https://www.keyence.com
-https://www.voltimum.com.tr
