Plastik denilince pek çok insanın kafasında tek bir malzeme canlansa da plastikler, farklı amaçlar için ideal olarak tasarlanabilen bir malzeme ailesidir. Fosil atıklardan (ham petrol vb.) veya yenilenebilir kaynaklardan ( şeker kamışı, nişasta vb.) üretilebilirler. Bazı plastikler geri dönüştürülebilir olmakla birlikte ne yazık ki hepsi için henüz bu durumdan bahsedemiyoruz. Plastikler, geniş kullanımları ile hayatımızı ne kadar kolaylaştırsa da atık problemi ile hayatımızı bir o kadar da zorluyor.
Plastik üretimi 2016 yılında 396 milyon tona (53 kg / kişi) ulaşarak atmosfere 2 milyar ton CO2 salınımı sağladı ve 2030 yılına kadar plastik üretiminin %40 daha artması bekleniyor. Dünyada şimdiye kadar üretilen plastiğin %75’i atık durumunda ve bugün var olan plastiğin neredeyse yarısı 2000 yılından sonra üretildi. Özünde dünyayı değiştiren bir buluş olan bu malzemenin adı, endüstrinin ve bizim kullanım şeklimiz nedeniyle kötüye çıkıyor.
Yeni Süper Enzim Kokteyli
Plastiği hayatımızdan çıkaramayacağımıza göre, en iyi seçenek atık problemini çözmek gibi duruyor. Birleşik Krallık’taki Portsmouth Üniversitesi’nden ve ABD Ulusal Yenilenebilir Enerji Laboratuvarı’ndan (NREL) bir grup bilim insanı da bu çözüm için çalışanlardan. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America dergisinde yayımlanan çalışmaya göre plastiği öncesinden altı kat daha hızlı geri dönüştüren bir süper enzim kokteyli ürettiler. Bunun için , Ideonella sakaiensis bakterisi içinde hali hazırda var olan bu PETase adlı enzimi aldılar ve ikinci bir enzim olan MHETase ile birleştirdiler.
Çalışmada yer alan bilim insanları, Profesör John McGeehan ve Gregg Beckham iki yıl önce yanlışlıkla başka bir araştırmada PETaz enzimini tasarlamışlardı. PETaz enzimi ile, PET (polietilen tereftalat) plastiğinin parçalanma hızını arttırmışlardı. Yeni süper enzimin üretim süreci ile ilgili Profesör McGeehan: “Gregg ve ben PETase’nin plastiklerin yüzeyine nasıl saldırdığı ve MHETase’nin işleri nasıl daha da parçaladığı hakkında sohbet ediyorduk. Bu yüzden doğada olanları taklit ederek onları birlikte kullanıp kullanamayacağımızı görmek kulağa yapılabilir geliyordu.” diyor.
Enzimlerden ilki olan ve daha önce keşfedilen PETase enzimi PET problemi adına gelecek vadediyor. PET, tek kullanımlık içecek şişeleri, giysi ve halı yapımında kullanılan en yaygın termoplastiktir. Bu plastiğin çevrede parçalanması yüzlerce yıl alıyor. Ancak PETase ile bu sürenin günlere kısaltabileceği düşünülüyor. Onu ikinci bir enzimle birleştirerek ve birlikte daha hızlı çalışan yeni bir enzim kokteyli bulmak, plastik atığa çözüm bulma yolunda bir adım daha atıldığı anlamına geliyor. PETase ve yeni MHETase-PETase enzimleri de PET plastiği sindirerek çalışıyor ve onu orijinal yapı taşlarına geri döndürüyor. Böylece bu enzim, plastik malzemelerin sonsuz bir şekilde üretilmesine ve yeniden kullanılmasına izin veriyor, petrol ve gaz gibi fosil kaynaklara olan bağımlılığımızı azaltma hedefine bizi yaklaştırıyor.
Kaynakça:
https://www.port.ac.uk
Plastics Europe
https://interestingengineering.com
https:/www.geoplastglobal.com
https://www.pnas.org
