Üretilecek parçanın düzgün çalışabilmesi ve işlevini yapabilmesi için yüzeylerin düzgün işlenmesi gerekir. Parçanın hangi tezgahta yapılacağının, yüzey durumlarının hangi nitelikte olacağının resimler üzerinde sembol, işaret ve kelimelerle bilgi olarak ifade edilmesi gerekir. İşte bu işaretlerin adı yüzey işleme işaretleridir.
Yüzey işleme işaretlerine uygun üretim yapılmadığı takdirde imalat sonrası parçalar uyumlu bir şekilde çalışmaz ve uzun ömürlü olmazlar. Oysa gelişen teknolojiden insanların beklentisi verimliliği yüksek, sessiz ve uzun ömürlü makineler kullanmaktır. Bu nedenlerden dolayı imalat resimlerinin üzerinde mutlaka parçanın çalışma şartlarına göre yüzey işleme işaretleri konulmalıdır.
Makine imalatında talaşlı veya talaşsız şekillendirme ile elde edilen yüzeylerde yapımdan dolayı pürüzler oluşabilir. Bu pürüzler uygulanan yapım çeşidine göre gözle görülebilir ve elle hissedilebileceği şekilde olabileceği gibi bazı hassas kontrol cihazları ile görülebilecek ve ölçülebilecek büyüklüklerde olabilir.
Makine parçalarında aşınmanın azalması ve yüzeyin daha güzel görünmesi için, bu pürüzlerin belli değerlerde olması gerekmektedir. Bundan dolayı yüzeylerin hangi pürüzlülükte işleneceğinin, yönteminin ve diğer bazı özelliklerinin resim üzerinde gösterilmesi gerekir.
En hassas işlenmiş yüzeyler bile pürüzlüdür. Yüzey pürüzlülüğü olmasaydı üst üste konmuş iki sıfır pürüzlülük değeri olan yüzeyler arasında hava olmayacağından bu yüzeyleri birbirinden ayırmak imkansız olurdu. Pürüzlülük sıfır olamasa da azaltılabilir. Daha pürüzsüz yüzey işlemeleri kaliteyi artırır ancak pahalıdır.
Makine yapımında beraber çalışan yüzeylerin birbirine göre çalışma durumları yaptıkları görevler bakımından çok önemlidir. Birbiriyle sürterek çalışan yüzeylerin hassasiyet dereceleri makinenin çalışma sırasında makinenin randımanını etkiler. Yüzeyleri düzgün olmayan makine parçaları çalıştıkları yerlerde gürültülü çalışırlar ve çabuk yıpranır. Hassas ve amacına uygun işlenmiş parçalar ise uyumlu çalışır makinenin verimini arttırır.
İmalatta meydana gelen parçanın yüzeyindeki şekil ve dalgalanmalara pürüzlülük adı verilir. Pürüzlülük değeri parça üzerinden profilmetre denilen bir cihazla μm olarak bulunur. Yüzey işleme işaretleri Türkiye’de yakın geçmişe kadar yan yana üçgenler (DIN 3141) ile gösteriliyordu. Bu gösterim kendini güncelleyememiş bazı üretici ve projeciler tarafından hala kullanılmaktadır. Türkiye’de artık yaygın olarak kullanılmaya başlanan DIN 3142 normunda pürüzlülüğün derecesi Ra değeri ile belirtilir. Zaman zaman Amerika veya Kanada’dan gelen projelerde ise yüzey işleme değeri ASA 46-1 normunda karşımıza çıkabilir. ASA normundaki değerler DIN 3142 normundaki değerlerin 40 katıdır.
Aşağıda bulunan tabloda farklı üretim yöntemlerinde yüzey pürüzlülük değerleri ve işaretleri verilmiştir.
